Wat betekent hoop in een wereld die overhoop ligt? In de donkere December-maand kwamen negentig bezoekers van het Duurzaamheidscafé samen om te zoeken naar een antwoord op die vraag in de warmte van LUX.
Bekenden en onbekenden kruipen samen aan tafel, want een zoektocht naar hoop kan niet plaatsvinden in het vacuüm van het podium. Wie hoop wil leren kennen, moet zelf aan de slag. Vragen stellen, luisteren en eigen inzichten delen staat vanavond centraal.
De bezoekers leren het pas aan het einde, maar het programma is opgebouwd volgens de spiraal van Joanna Macy’s Actieve Hoop-methode. De onlangs overleden Joanna Macey was klimaatactivist en boeddhist. Ze zag hoe steeds meer mensen wanhopig werden van de klimaatstrijd, en zag tegelijkertijd hoe zovelen moedig doorgingen. Dus ze ontwikkelde een methode om mensen op de been te houden. Aan het einde van het programma legt Zoé Saraswati (al sinds haar zevende op de been voor het klimaat) uit wat ‘actieve hoop’ inhoudt. Hoop was voor Joanna Macey niet het vertrouwen dat alles wel goed komt, maar ‘hoop is een werkwoord’. Hoop is het blijven doorzetten, omdat je zelf gelooft dat dat het juiste is.
De spiraal van Actieve Hoop start met dankbaarheid. En dus openen we door aan de eigen tafel te delen wie we zijn en waar we dankbaar voor zijn. Geliefde dierbaren komen langs, glimlachen van onbekenden op straat.
Vervolgens is het tijd voor zwaardere kost: het delen van onze pijn. In tweetallen geven mensen elkaar de ruimte om leeg te lopen. In twee minuten delen zij wat in hen opkomt na de zin ‘Als ik denk wat er gebeurt met de wereld, dan voel ik pijn over…’ Moderator Kiki Kolman licht toe: ‘het is belangrijk om ruimte te geven aan de wanhoop, aan de pijn. Onze angsten mogen er ook zijn. Adem maar even diep in en uit. Lucht op, toch?’
De vraag die overblijft is: hoe blijven we dan op de been? Wat betekent hoop nog tussen al deze wanhoop? Een bezoeker deelt hoe hij bij de allereerste Extinction Rebellion-actie betrokken was. ‘Dat voelde geweldig. We dachten: nu gaat er iets veranderen.’ Maar dat viel tegen. En dus volgde de teleurstelling. Hij leerde accepteren dat het mis kan gaan, en door de pijn heen gaan. Een ander organiseerde ooit de allereerste glasbak in Zuid-Limburg. ‘En nu staan ze overal.’ Kleine acties die echte verandering in gang zetten dus. Maar sommigen geven ook aan niet zoveel te hebben met hoop. Zij focussen zich vooral op hun eigen omgeving.
Hoe ziet de eerste podium-gast van de avond dat? Chihiro Geuzebroek is muzikant, schrijver en activist voor klimaatrechtvaardigheid. Haar hart breekt dagelijks over het gebrek aan erkenning en rechtvaardigheid voor Inheemse mensen, en om de genocide op de Palestijnen. ‘Ik gun iedereen veiligheid, maar ik kan dat niet geven.’ En toch blijft ze doorgaan. Is dat hoop? Verrassend genoeg antwoordt ze hierop stellig ‘nee’. ‘Fuck hoop.’ Hoop, zo licht ze toe, komt voort uit het liberale ideaal dat als we maar genoeg in ideeën geloven, de materiële omstandigheden vanzelf komen. Maar dat is niet zo. ‘Alles is allang naar de pleuris.’
‘Ik put mijn kracht om door te gaan uit liefde en moed.’ We zullen blijven strijden. En het is belangrijk dat we dat in gemeenschap doen. ‘We moeten een gemeenschap vormen die elkaar niet verlaat’. We moeten voor elkaar zorgen, aldus Chihiro. En naar ons lichaam luisteren. Zo startte ze zelf met protestmuziek maken. ‘Hoop is niet per sé nodig om vreugde te hebben.’
Tenslotte is het aan Zoé Saraswati om het programma te sluiten met een uitleg van Actieve Hoop en de twee laatste stappen van de spiraal: met nieuwe ogen naar de wereld kijken en voortgaan. ‘Ons verdriet en onze woede zegt heel veel. Woede is gekoppeld aan liefde.’ Terug naar de tafels dus. Waar halen bezoekers hun kracht vandaan om door te gaan? En wat doen zij nu al om de wereld beter te maken? Of met andere woorden: Welke kleine beetjes dragen wij bij en hoe gaan we moedig door – zoals de kolibrie in dit prachtige volksverhaal?
